वॉक थ्रू हॉस्पिटल

या वर्षीच्या जुलै महिन्यात स्वाइन फ्ल्यूचे भारतात आगमन झाले व ऑगस्टपर्यंत त्याने चांगलाच धुमाकूळ घालण्यास सुरवात केली होती. या फ्ल्यूचा सर्वात मोठा दणका पुण्याच्या लोकांना सहन करावा लागला. सुरवातीच्या काळात रोगाच्या साथीपेक्षा, रोगाची भिती आणि दहशत यांचाच लोकांना जास्त त्रास झाला. म्युन्सिपल कॉर्पोरेशनची एक किंवा दोनच तपासणी केन्द्रे होती. या ठिकाणी आजारी व भीतीग्रस्त नागरिकांना, पावसात लांबच लांब रांगा लावून उभे रहाण्याची वेळ आली. नंतर जास्त तपासणी केन्द्रे स्थापित करण्यात आली. लोकांना क्यू लावून उभे रहाण्याची गरज उरली नाही. पण पहिल्या दोन तीन दिवसात, आजारी पुणेकरांचे हाल झाले हे मात्र खरे.

हा रोग सुरू झाला मेक्सिकोत फेब्रुवारी मार्च मधे व नंतर हा रोग, अमेरिकेतली त्या ऋतुतली हवा थंड असल्याने, लगेच पसरला. अमेरिकेत खूप मोठ्या प्रमाणात लागण झाली. 1 ऑगस्ट पर्यंत या रोगाने अमेरिकेतील 46 बालकांचा बळी घेतला आहे. नंतर हवा गरम झाल्याने स्वाइन फ्ल्यूने हातपाय आवरते घेतले. आता शरद ऋतु चालू झाल्यावर हवा परत थंड होऊ लागली आहे व रोगाने पुन्हा मोठ्या प्रमाणात डोके वर काढायला सुरवात केली आहे.

टेनेसी राज्यातल्या मेम्फिस शहरातील ‘ल बॉनहर’ हॉस्पिटलमधे 1 ऑगस्टपासून साडेपाच हजार मुले फ्ल्यूची लक्षणे दिसल्यामुळे हॉस्पिटलकडे आली आहेत. टेक्सास राज्याची राजधानी असलेल्या ऑस्टिन मधे मागच्या रविवारी ‘डेल मेडिकल सेंट’र या हॉस्पिटलमधे आप्तकालीन वैद्यकीय सेवा घेण्यासाठी 400 मुले आली. यातली बहुतेक फ्ल्यूच्या लक्षणांनीच पछाडलेली होती. एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर आजारी मुले येत असल्याने हॉस्पिटल्समधल्या सध्याच्या उपचार केन्द्रांना त्यांच्यावर उपचार करणे कठिण बनत चालले आहे.

अमेरिकेत आणि इतर प्रगत देशात, वॉक थ्रू किंवा ड्राइव्ह थ्रू प्रकारची रेस्टॉरंट्स सगळीकडे असतात. त्याचप्रमाणे एटीएम मशीन बसवलेल्या बॅन्क्स आणि औषधे देणार्‍या फार्मसीज पण असतात. या कल्पनेचा वापर करून या दोन्ही हॉस्पिटल्सनी, ‘वॉक थ्रू’ वैद्यकीय सेवा केन्द्रे चालू केली आहेत. ही सेवा केन्द्रे म्हणजे ओळीने उभारलेले तीन तंबू आहेत. या तंबूंच्यात स्वाइन फ्ल्य़ू साठी सर्व तपासण्या करता येतील अशा सुविधा उपलब्ध करण्यात आल्या आहेत. सर्व सर्दी, खोकला किंवा ताप आलेले रुग्ण या तंबूसमोर गाडी पार्क करतात. बर्‍याच वेळा ते शर्ट पायजमा याच वेशात असतात. तंबूंच्या मधून ते चालत जातात. येथे ताप बघण्यापासून सर्व तपासण्या केल्या जातात. ज्या मुलांना स्वाईन फ्ल्यू झाल्याची शंका असते त्यांना टॅमीफ्ल्यू हे फ्ल्यूवरचे औषध शेवटी देण्यात येते, बाकीच्या मुलांना साधी औषधे देउन लगेच घरी पाठवून दिले जाते. मेम्फिस मधल्या हॉस्पिटलमधे, या ‘वॉक थ्रू’ सेवेचा लाभ, 11 सप्टेंबर नंतर 900 मुलांनी घेतला आहे.

फ्ल्यूचे रोगी या निराळ्या केन्द्रावर पाठवल्याने, मुख्य आपत्कालीन सेवा केन्द्र, हृद्रोग, अपघात सारख्या कारणानी येणारे रुग्ण तपासण्यासाठी मोकळे झाले आहेत. 3 वर्षांच्या मुलांपासून संपूर्ण कुटुंबे फ्ल्यूसाठी तपासणी करण्यासाठी या वॉक थ्रू केन्द्राच्यावर येऊ लागली आहेत.

भारतातल्या म्युन्सिपल कॉर्पोरेशन्सनी या धर्तीवर उपचार केन्दे चालू केली तर पुण्याच्या नागरिकांचे जुलै महिन्यात जे हाल झाले ते भविष्यात तरी नक्कीच टाळता येतील असे वाटते.


30 सप्टेंबर 2009

हॉरर स्टोरी

चीनमधल्या हूनान प्रांतामधे वुगान्ग हे सात ते आठ लाख लोकसंख्या असलेले एक शहर आहे. या गावाजवळच्या भागात तांबे, मॅंगनीज सारख्या खनिजांच्या खाणी आणि खनिजे शुद्धीकरण करण्याचे कारखाने आहेत.

हूनान प्रांत

या शहराच्या जवळच असलेल्या वेनपिन्ग या गावात 2008 सालच्या मे महिन्यात मॅंगनीज खनिज शुद्धीकरणाचा एक कारखाना (Wugang Manganese Smelting Plant) या नावाने सुरु करण्यात आला. या कारखान्याच्या आजूबाजूला रहाणार्‍या ग्रामस्थांच्या निरिक्षणाप्रमाणे, प्रथमपासूनच या कारखान्याच्या धुराड्यांच्यातून अतिशय दाट काळा धूर व बारीक धूळ हवेत फेकली जात होती.

मॅन्गनीज शुद्धीकरण कारखाना

या कारखान्याच्या जवळ असणार्‍या चार गावांच्यातल्या 1354 मुलांना आता रक्तात प्रमाणाबाहेर शिसे असल्याने विषबाधा झाली आहे. सगळ्यात आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे या कारखान्यापासून फक्त 500 मीटर अंतरातच एक प्राथमिक, एक माध्यमिक व एक किंडरगार्टन शाळा आहेत. विषबाधा झालेल्या मुलांच्यातली 70% मुले 14 वर्षाच्या खालची आहेत. आरोग्यतज्ञांच्या मताने, रक्तात 100 मायक्रोग्रॅमपर्यंत शिसे असणे फारसे धोकादायक नसते. पण हेच शिसे 200 मायक्रोग्रॅमपेक्षा जास्ती झाल्यास, त्या व्यक्तीच्या नर्व्हस सिस्टीमसाठी ते अत्यंत धोकादायक बनते . या मुलांच्या पैकी अनेकांच्या रक्तातील शिश्याची पातळी यापेक्षा बरीच जास्त झाल्याने त्यांच्यावर आता इस्पितळात उपचार चालू आहेत.

लोकांनी आपल्या मुलांना अर्थातच या शाळांच्यातून काढून घेणे सुरू केले आहे. ही विषबाधा झाल्याचे निदान झाल्यावर, स्थानिक अधिकार्‍यांनी 31 जुलै रोजी या कारखान्याचे काम थांबवले होते व स्थानिक लोकांचा संताप बघितल्यावर 17 ऑगस्टला हा कारखाना कायमचा बंद करण्याचा निर्णय घेतला.

यानंतर असे लक्षात आले की मे 2008 मधे कारखाना चालू करण्यात आला त्यावेळी कारखान्याच्या व्यवस्थापनाने, पर्यावरण अधिकार्‍यांकडून परवानगी न घेताच, कारखाना चालू केला होता. याबाबत आता या कारखान्याच्या दोन वरिष्ठ अधिकार्‍यांना पोलिसांनी ताब्यात घेतले आहे.

या सगळ्या प्रकाराने स्थानिक लोक साहजिकच अतिशय संतापले आहेत. 8 ऑगस्टला या लोकांनी रस्ते बंद करून एक पोलिस वाहन पेटवून दिले.
हा कारखाना यू.एस.डॉलर्स 1.76 मिलियन खर्च करून बांधण्यात आला होता व त्यात 120 लोक काम करत होते. स्थानिक अधिकार्‍यांची अशी अपेक्षा होती की स्थानिक करांच्या रूपाने 1 मिलियन यू.एस. डॉलर्स तरी उत्पन्न या कारखान्यापासून मिळावे. या कारखान्याच्या प्रदुषणामुळे वुगान्ग मधल्या 100 तरी अशा कारखान्यांना त्यांची यंत्रसामुग्री तपासणी करून घेण्यास स्थानिक अधिकार्‍यांनी भाग पाडले आहे.
सुधारणा आणि लोकांचे जीवनमान उंचावणे या साठी चिनी सरकार काय किंवा भारत सरकार काय सर्व प्रकारच्या उद्योगांना प्रोत्साहन देत असते. वुगान्ग मधली घटना हा अशा प्रयत्नांसाठी एक प्रकारची धोक्याची घंटाच आहे असे वाटते. ज्या लोकांचे जीवनमान उंचावयाचे त्यांचेच आरोग्य जर धोक्यात येणार असले तर त्या सुधारणेचा उपयोग तरी काय? कोणत्याही कायद्याला पळवाटा या असतातच आणि भ्रष्टाचारी अधिकारी, त्याचा लोकांच्यावर काय दुष्परिणाम होईल याच्याबद्दल किंचितही पर्वा न करता आपल्या वैयक्तिक फायद्यासाठी कसा उपयोग करून घेतात याचे ही घटना म्हणजे ठळक उदाहरण आहे. शाळांपासून 500 मीटर अंतरावर कारखाना चालू करण्यास परवानगी दिलीच कशी गेली किंवा कारखान्याची प्रक्रिया पर्यावरणास हानी पोचवत नाही याची हमी का घेतली गेली नाही याचे रहस्य अर्थातच या भ्रष्टाचारात आहे.
विषबाधा झालेल्या मुलांना आणि त्यांच्या पालकांना होणारा मनस्वी शारिरिक व मानसिक त्रास याची जबाबदारी कोण घेणार आणि त्यांची प्रकृति परत पूर्ववत होण्यासाठी लागणार्‍या वैद्यकीय मदतीचा खर्च कोण करणार हे प्रश्न अजून तरी अनुत्तरितच आहेत.


21 ऑगस्ट 2009