समुद्री चाच्यांची मगरमिठी

भारतीय द्वीपकल्पाच्या नैऋत्य दिशेला व कन्याकुमारीपासून अंदाजे 1800 मैल अंतरावर, हिंदी महासागरामधे, 115 द्वीपांचा मिळून असलेला एक सुंदर द्वीपसमुह आहे. हा द्वीपसमुह सेचैल्स (Seychelles) या नावाने ओळखला जातो. पाचूसारखी हिरवीगार वनश्री, पांढर्‍याशुभ्र वाळूचे किनारे, नितळ व पारदर्शक समुद्र व त्या खाली असलेली कोरलशिल्पे व समुद्राच्या काठावजिकच असलेले काळ्याशार रंगाचे ग्रॅनाईट दग़डाचे उभे कडे यामुळे सेचैल्स बेटे एखाद्या चित्रासारखी सुंदर दिसतात. साहजिकच सेचैल्सला जाण्यासाठी श्रीमंत पर्यटकांची व मधुचंद्राला येणार्‍या जोडप्यांची प्रथम पसंती असते. या पर्यटकांच्या सोईसाठी या द्वीपसमुहावर अनेक पंचतारांकित हॉटेल्स पसरलेली आहेत.

पर्यटन हा जरी सेचैल्सचा प्रथम क्रमांकाचा उद्योग असला तरी या शिवाय या भागातील समुद्रात ट्यूना मासे भरपूर प्रमाणात मिळत असल्याने, मासेमारीच्या मोठ्या बोटीही सेचैल्सच्या आसपास मासेमारी करत असतात. या माशांच्यावर प्रक्रिया करण्याचे मोठे उद्योग सेचैल्समधे आहेत. दुर्दैवाने हे सगळे उत्तम असले तरी सेचैल्स द्वीप समुह हा देश मात्र सध्या एका मोठ्या संकटाच्या छायेखालून जातो आहे. हा सुंदर देश सध्या अत्यंत बदनाम होत चालला आहे. या देशाचे शासन ही बदनामी झटकून टाकण्यास प्रयत्नशील आणि अतिशय उत्सुक जरी असली तरी हतबल होऊन बघण्याशिवाय दुसरे काहीच करणे या शासनाला सध्या तरी शक्य दिसत नाही.

या बदनामीचे मूळ कारण आहे सेचैल्सच्या वायव्येला 900 मैलावर असलेला पूर्व आफ्रिकेतला सोमालिया हा देश. सोमालिया मधे गेले एक दशक तरी कोणतेच शासन नाही. सर्व अंदाधुंदी व गुंडागर्दी यांचेच राज्य आहे. हजारोने बेकार असलेल्या सोमालियन तरूणांनी यावर एक मार्ग चार पाच वर्षापूर्वी शोधून काढला. छोट्या पण अतिशय वेगवान बोटी त्यांनी पैदा केल्या. या बोटीवर 15 ते 20 सशस्त्र गुंड बसवून, सोमालियाच्या उत्तरेला असलेल्या एडनच्या आखातामधे ,भर समुद्रात प्रवास करणार्‍या मालवाहू बोटींच्यावर हल्ला चढवून हे सोमालियन गुंड त्या बोटी ते ताब्यात घेऊ लागले. या बोटींवर स्वसंरक्षणाची फारशी साधने नसल्याने हे बोटी पकडण्याचे काम या सोमाली गुंडांना अगदी सोपे वाटू लागले. या बोटी मग सोमालियाच्या बंदरात ओढून आणून ठेवल्या जातात. कोट्यावधी डॉलर्सची खंडणी घेतल्यावरच या बोटींची मुक्तता केली जाते. हा सर्व धंदा एवढा नफा मिळवून देणारा आहे की सोमालियाच्या उत्पन्नापैकी हे उत्पन्न अतिशय महत्वाचे बनले आहे. या कामात भरपूर पैसे मिळत असल्याने सोमाली तरूण या गुन्हेगारीकडे आकर्षित होत आहेत. व ही चाचेगिरी वाढतच चालली आहे.

एडनच्या आखातातून दरवर्षी 22000 पेक्षा जास्त बोटी ये जा करत असल्याने या समुद्र मार्गाचे महत्व फार आहे. या समुद्र मार्गावरील वाढत्या चाचेगिरीला आळा बसावा म्हणून भारत, चीन, अमेरिका, युरोपियन देश वगैरे अनेक राष्ट्रांची नौदले 2008 सालापासून येथे सतत गस्त घालू लागली आहेत. या भागातून जाणार्‍या व येणार्‍या बोटींना एका काफल्यातून आता जावे लागते व या नौदलांच्या युद्धनौका त्यांना सुरक्षा देतात. या कारवाईमुळे सोमाली चाच्यांची गुन्हेगारी काही प्रमाणात तरी का होईना पण कमी झाली आहे.
एडनच्या आखातात चाचेगिरी करण्यास अडचणी येऊ लागल्याने, सोमालियन चाच्यांनी आपले लक्ष त्या देशाच्या पश्चिमेकडे असलेल्या हिंदी महासागरातून प्रवास करणार्‍या बोटींच्या कडे केंद्रित करण्यास सुरवात केली. सेचैल्सच्या किनार्‍याजवळ मासेमारी करणार्‍या मोठ्या मच्छीमार नौका, आलिशान यॉट्स वगैरे सावजे या चाच्यांच्या नजरेत लगेच भरली. 2008 मधे Le Ponant या फ्रेंच निशाण फडकवणार्‍या आलिशान बोटीवर या चाच्यांनी हल्ला चढवून ताब्यात घेतली. Paul and Rachel Chandler हे ब्रिटिश जोडपे, त्यांची स्लूप प्रकारची बोट, सेचैल्सपासून 150 किलोमीटर अंतरावर असताना नाहीसे झाले. काही दिवसांनी सोमालियन चाच्यांनी ते जोडपे व बोट आपल्या ताब्यात असल्याची घोषणा केली.

चाच्यांनी पकडलेली मच्छीमार बोट, खंडणी भरून सोडवून घेतल्यानंतरचा फोटो

सेचैल्स जवळ ट्यूना जातीचे मासे मोठ्या प्रमाणात मिळतात. या माशांवर् प्रक्रिया करणारे बरेच उद्योग सेचैल्स मधे आहेत. ट्यूना मासेमारी करणार्‍या बोटींच्यावर चाच्यांनी हल्ले सुरू केल्याने ट्यूनाची मासेमारी 30 टक्यांनी तरी घटली आहे. याचा मोठा परिणाम सेचैल्सवर झाला आहे. एका मोठ्या आर्थिक संकटातून सेचैल्स हा देश नुकताच डोके बाहेर काढू लागला असतानाच ही चाचेगिरी सुरू झाली आहे. सेचैल्स मधल्या स्थायिक लोकांना आवश्यक अशा वस्तू आयातच होतात. आता या चाचेगिरीमुळे कोणतीही शिपिंग कंपनी सेचैल्सला बोटी नेण्यास तयार नसते. परिस्थिती सुधारावी म्हणून येथील सरकारने 3 मिलियन अमेरिकन डॉलर्स सुरक्षा व्यवस्थेसाठी खर्च करावयाचे ठरवले आहे.
या चाचेगिरीला जर प्रभावी प्रतिबंध लवकर करता आला नाही तर या देशाचे भवितव्य अंधकारमयच आहे असे दिसते.

24 फेब्रुवारी 2010